مفهوم‌شناسی «نطفة امشاج» با نگاهی بر تفسیر شهید آیت‌الله بهشتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران

2 استادیار، گروه قرآن و علوم، جامعة‌المصطفی العالمیة، قم، ایران.

چکیده

در آیه دوم سوره مبارکه انسان از تعبیر «نطفة أمشاج» استفاده شده و بلافاصله جمله «نبتلیه» آمده است. در اینکه معنای نطفه أمشاج چه بوده و به‌تبعِ آن مراد از «نبتلیه» چیست، نظرات متفاوتی وجود دارد. در این تحقیق، به روش توصیفی- ‌تحلیلی، پس از مرور و بررسی اقوال مختلف، به دیدگاه شهید بهشتی اشاره شده و در نهایت ضمن ارائه دیدگاه مختار، تفسیر شهید بهشتی ارزیابی و تأیید شده است. نتایج این پژوهش نشان داد که «نطفة أمشاج» همسو با دیگر آیات مانند آیات ۷ تا ۱۰ سوره مبارکه شمس، به‌معنی فطرت آمیخته از گرایش‌های خیر و شر است و به تضاد درونی انسان اشاره دارد. همچنین مراد از ابتلاء در ادامه آیه، آزمایش انسان در میدان این جاذبه‌های متضادِ نیک و بد است. مطالعه تفاسیر موجود در این زمینه نشان می‌دهد شهید آیت‌الله بهشتی نیز بر همین باور بوده و مکرراً آیه مذکور را به همین معنا حمل نموده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
بحرانی، هاشم بن سلیمان. (۱۴۱۵ق). البرهان فی تفسیر القرآن. (ج ۵). قم: مؤسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة.
حسن‌زاده آملی، حسن. (۱۳۹۹). سرح العیون فی شرح العیون. قم: بوستان کتاب.
حسینی بهشتی، سیدمحمد. (۱۳۹۰). حق و باطل از دیدگاه قرآن. تهران: نشر روزنه.
حسینی بهشتی، سیدمحمد. (۱۴۰۰). در مکتب قرآن: درس‌گفتارهای تفسیری. (ج ۴). تهران: نشر روزنه.
حسینی بهشتی، سیدمحمد. (۱۴۰۲). آفرینش انسان و نظریه تکامل. تهران: انتشارات روزنه.
خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۳). مروری بر مبانی، روش و قواعد تفسیری حضرت آیت‌الله ‌العظمی خامنه‌ای در تفسیر سوره توبه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
خمینی، سید روح‌الله. (۱۳۸۲). تهذیب الاصول. (ج ۱). تقریر جعفر سبحانی. قم: انتشارات دارالفکر.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۳۶۹). ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوی و ادبی قرآن. (ج ۴). تهران: مرتضوی.
رضایی کرمانی، محمدعلی؛ حسینی، بی‌بی‌زینب. (۱۳۹۰). معناشناسی واژه «امشاج» واژه‌ای از واژگان تک‌کاربرد در قرآن کریم». کتاب قیم، 1(1)، صص۹۵-۱۲۰.
رفیعی، محمدمهدی. (۱۴۰۱). انسان از منظر قرآن. قم: نشر معارف.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر. (۱۴۰۴ق). الدرالمنثور فی التفسیر بالماثور. (ج ۶). قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی.
صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم. (۱۳۹۱). عرشیه. ترجمه محمد خواجوی. تهران: نشر مولی.
طالقانی، سیدمحمود. (۱۳۶۲). پرتوی از قرآن. (ج ۶). تهران: شرکت سهامی انتشار.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۸۶). ترجمه تفسیر المیزان. (ج ۲۰). ترجمه محمدباقر موسوی همدانی. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۲). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. (ج ۱۰). تهران: انتشارات ناصرخسرو.
طبری، محمد بن جریر. (۱۴۱۲ق). جامع‌البیان فی تفسیر القرآن. (ج ۲۹). بیروت: دارالمعرفة.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (۱۳۷۵). مجمع‌البحرین. (ج ۲). تهران: مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. (ج ۱۰). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
عبودیت، عبدالرسول. (۱۳۹۵). درآمدی به نظام حکمت صدرایی (انسان‌شناسی). (ج ۳). تهران: سمت.
فکوهی، ناصر. (۱۴۰۱). مبانی انسان‌شناسی. تهران: نشر نی.
قرشی بنابی، علی‌اکبر. (۱۳۷۱). قاموس قرآن. (ج ۶). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
کرباسی، محمدجعفر. (۱۴۲۲ق). اعراب القرآن. (ج ۸). بیروت: دار و مکتبة الهلال.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (۱۳۷۱). تفسیر نمونه. (ج ۲۵). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
دوره 8، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 77-90
  • تاریخ دریافت: 21 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری: 15 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش: 16 تیر 1405
  • تاریخ انتشار: 01 فروردین 1405