مبانی و موانع مرجعیت علمی قرآن از منظر امام خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران

2 استادیار، گروه علوم قرآنی، پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

چکیده

قرآن کریم، منبع اصلی هدایت در دین اسلام، با جامعیت و غنای بی‌نظیر خود در موضوعات مختلف، می‌تواند به‌عنوان مرجع اصلی در حوزه‌های علمی، فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. این کتاب الهی نه‌تنها راهنمای معنوی مسلمانان است، بلکه حاوی اصول و قواعد ارزشمندی برای پیشرفت در عرصه‌های گوناگون زندگی انسانی نیز هست. برای اثبات این مرجعیت و تحقق آن در جامعه، شناسایی مبانی و موانع موجود ضروری است. در این راستا، بررسی دیدگاه‌های امام خمینی به‌عنوان یکی از اندیشمندان برجسته اسلامی اهمیت ویژه‌ای دارد. امام خمینی با تأکید بر نقش محوری قرآن در زندگی فردی و اجتماعی، راهکارهایی برای تحقق مرجعیت علمی و عملی آن ارائه داده‌اند. این مقاله با رویکردی توصیفی- تحلیلی به بررسی مبانی و موانع مرجعیت علمی قرآن از منظر امام خمینی می‌پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مبانی مرجعیت علمی قرآن از دیدگاه ایشان شامل اصول بنیادین (همچون جامعیت، جاودانگی، تحریف‌ناپذیری و استنباط نوآورانه) و اصول ارتباطی (همچون تنوع مخاطبان، شیوه‌های بیان متنوع و زبان خاص قرآن) است. در مقابل، موانع جدی در مسیر تحقق مرجعیت قرآن وجود دارد. این موانع شامل موانع درونی (همچون حجاب علم، تصویرسازی دست‌نیافتنی از قرآن، اعتقادات نادرست و احساس بی‌نیازی از تعالیم قرآن) و موانع بیرونی (همچون فاصله گرفتن از معارف قرآنی اهل‌بیت(ع)، دنیاپرستی، سیاست‌های استکباری و استعماری و ضعف عملکرد دانشمندان دینی) است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن‌‌کثیر، اسماعیل بن عمر. (بی‌تا). تفسیر القرآن العظیم. (ج4). بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
ابوالفتوح رازى‏، حسین بن علی. (1408ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. (ج7). مشهد: آستان قدس رضوى‏.
اسعدی، علیرضا. (1403). مبانی قرآن شناختی مرجعیت علمی قرآن در کلام و فلسفه اسلامی. پژوهش‌های قرآنی، 29(2)، صص111-132.
ایازی، سیدمحمدعلی. (1382). تاریخ‌مندی در نصوص دینی. علوم حدیث، 8(3)، صص44-71.
بهجت‌پور، عبدالکریم. (1392). تفسیر تنزیلی (به ترتیب نزول): مبانی، اصول، قواعد و فواید تنزیلی. قم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (1388). قرآن در قرآن، ویرایش: محمد محرابی. قم: اسراء.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1376). قرآن هرگز تحریف نشده است. قم: قیام.
خمینی، سید روح‌الله. (1378«ب»‌). صحیفه امام. (ج15، 17، 18، 19، 20). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (1380). شرح چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (1381). تقریرات فلسفه. (ج2). تخران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (1383). وصیت نامه الهی ـ سیاسی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (1371). سر الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (1378«الف‌»). آداب الصلاة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (1392). تفسیر سوره حمد. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روح‌الله. (1410ق). تعلیقات علی شرح فصوص الحکم. قم: مؤسسه پاسدار اسلام.
خمینی، سید روح‌الله. (بی‌تا). ولایت فقیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سیدمصطفی. (1418ق). تفسیر القرآن الکریم. (ج1). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
راغب اصفهانى‏، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. دمشق: دار الشامیة.
زحیلی، وهبه. (1422ق). التفسیر الوسیط. (ج2). بیروت: دارالفکر.
شریعتمداری. (بی‌تا). اصول و فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: امیرکبیر.
صادقی تهرانی، محمد. (1406ق). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. (ج1)‏. قم: فرهنگ اسلامى‏.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. (ج5). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375). مجمع البحرین. (ج1). قم: مرتضوی‏.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. (ج4)‏. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
طوسی، محمدبن‌الحسن‏. (1414ق). امالی. بیروت: دار الثقافة.
علم‌‌الهدی، علی بن حسین. (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. قم: دارالقرآن الکریم.
فاکر میبدی، محمد؛ رفیعی، محمدحسین. (1398). مرجعیت علمی قرآن از نگاه علامه طباطبایی. مطالعات علوم قرآن، 1(1)، ص8-37.
فراهیدی، خلیل بن أحمد. (1409ق). کتاب العین. (ج2). قم: نشر هجرت‏.
فیروزمهر، محمدمهدی. (1398). مرجعیت علمی قرآن از نگاه استاد مطهری. مطالعات علوم قرآن، 1(2)، ص7-36.
قرشی، على‌‌اکبر. (1371). قاموس قرآن. (ج3)‏. تهران: دار الکتب الاسلامیه‏.
مرتضوی، سیدضیاء. (1400). دانشنامه امام خمینی. (ج4، 8). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
مرتضى زبیدى‏، محمد بن محمد. (1414ق). تاج‌العروس (ج11).‏ بیروت: دار الفکر.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1392). قرآن‌‌شناسی (2). ویرایش: غلامعلی عزیزی کیا. قم: مؤسسه امام خمینى‌.
مصطفوی، حسن. (1430ق). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم. ‏(ج8). بیروت: دارالکتب العلمیة.
مطهری، مرتضی. (1384). مجموعه آثار استاد شهید مطهرى. (ج3، 24)‏. تهران: صدرا.
معرفت، محمدهادی. (1379). تفسیر و مفسران. (ج1). قم: مؤسسه فرهنگى التمهید.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1386). پیام قرآن. (ج8). تهران: دار الکتب الاسلامیه‏.
مؤمنی، علی‌‌اکبر. (1384). رابطه مهجوریت قرآن و مهجوریت اهل‌بیت(ع). فرهنگ کوثر، 8(۴)، صص100-125.
دوره 8، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 7-30
  • تاریخ دریافت: 0-918 فروردین 786
  • تاریخ بازنگری: 0-862 فروردین 786
  • تاریخ پذیرش: 0-852 فروردین 786
  • تاریخ انتشار: 16 تیر 1405