اهمیت و اهداف تفسیر تقریبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری، گروه قرآن و حدیث، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

10.22081/jqss.2026.72736.1399

چکیده

«تفسیر تقریبی» رویکردی است که با تمرکز بر مشترکات اعتقادی، فقهی و اخلاقی، تلاش می‌کند تا قرآن را به‌عنوان نقطه اتصال مسلمانان معرفی کرده، از بروز شکاف‌های فکری و اجتماعی جلوگیری کند. این شیوه، برخلاف تفسیرهای انحصاری و تعصّب‌آلود، با تکیه بر مشترکات عقیدتی و فکری، در پی کاهش تنش‌های مذهبی و تقویت روحیه وحدت اسلامی است. این‌ پژوهش، با روش اسنادی و با شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و درصدد است با بررسی اهمیت و اهداف «تفسیرتقریبی»، نقش آن را در تحقق امت واحده اسلامی آشکار سازد. این رویکرد با تمرکز بر مشترکات دینی و کنارگذاشتن منازعات فرقه‌ای، می‌تواند به کاهش درگیری‌های مذهبی، تقویت گفتمان امت واحده، و ارتقای جایگاه جهان اسلام در برابر تهدیدهای بیرونی بینجامد و به راهبردی تمدنی جهت تحکیم وحدت مسلمانان
بدل شود. از مهم‌ترین دستاوردهای این پژوهش، ارتقای همبستگی علمی و فکری میان مفسران و محققان اسلامی، فراهم‌سازی زمینه برای گفت‌وگوی بین‌مذهبی و تقویت اعتماد متقابل، مقابله با جریان‌های تکفیری و اسلام‌هراسی، از رهگذر ارائه تصویری عقلانی و وحدت‌گرا از اسلام است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
نهجالبلاغه.
آذرشب، محمدعلی. (1384). پیشینه تقریب. ترجمه‎ رضا حمیدی. تهران: مجمع‎جهانی‎تقریب.
آصف محسنی، محمدحسن. (1386). از نظر تا عمل. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
ابن اثیر، ابوالحسن علی بن ابی الکرام. (1385). جامع الاصول. بیروت: دارالصاد.
ابن‎فارس، احمد. (1991م). معجممقاییساللغه. بیروت: دارالجیل.
ابن‎منظور، جمال الدین. (1414ق). لسانالعرب. (ج11). بیروت: دارالفکر.
ابن‎هشام، عبدالملک. (1375). سیره ابن هشام. (ج1). ترجمه‎ سید هاشم ‎رسولی محلاتی. تهران: ‎کتابچی.
امین، سید محسن. (1376). سیره معصومان. ترجمه‎ علی ‎حجتی. تهران: سروش.
انبارداران، ندا. (1402). آراء تفسیری علامه محمدجواد مغنیه در باب وحدت اسلامی با تأکید بر تفسیر الکاشف. استاد راهنما: محسن قاسم‌پور. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
بشارتی‌راد، حسن. (1393). جریان‌شناسی تقریب مذاهب اسلامی. جریان‌شناسی دینی معرفتی در عرصه بین‌الملل، 2(1)، ص15-42.
بهادری ‎جهرمی، روح‎الله. (1397). مبانی ‎تفسیر تقریبی. ‎مطالعات مقارنهای مذاهب اسلامی، 1(2)، صص147-167.
بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم؛ حجتی، سید محمدباقر. (1370). تفسیر کاشف. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم. (1354). اسلام آیین همبستگی. تهران: نشر بعثت.
بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم. (1384). با تفاسیر تقریب‎گرا؛ قرآن را به زندگی بازگردانیم. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 2(1)، صص37-55.
تسخیری، محمدعلی. (1383). درباره وحدت و تقریب مذاهب اسلامی. تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
تسخیری، محمدعلی. (1391). اندیشه برخی شخصیتهای تقریبی. تهران: مجمع‎ جهانی تقریب مذاهب.
خسروشاهی، سید هادی. (1389). سرگذشت تقریب. قم: پژوهشگاه مطالعات تقریبی.
دیون‎ پورت، جان. (1388). عذر تقصیر به پیشگاه محمّد و قرآن. ترجمه سید غلامرضا سعیدی. تهران: اطلاعات.
راغب ‎اصفهانی، حسین. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن‏. بیروت: دارالعلم.
رشیدرضا، محمد؛ عبده، محمد. (1414ق). تفسیر القرآن العظیم الشهیر بتفسیر المنار. (ج1، 3). بیروت: دارالمعرفه.
رضوانی، مصطفی. (1399). بررسی و تحلیل اندیشه‌های تقریب‌گرایانه در تفاسیر شیعه. استاد راهنما: محمدرضا حاجی‌اسماعیلی. رساله دکتری. دانشگاه اصفهان.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). تفسیرالمیزان. (ج1، 15). ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1360). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تحقیق: رضا ستوده. تهران: نشر فراهانی.
طوسی، محمدبن حسن. (1364). التبیان فی تفسیر القرآن. (ج1). بیروت: دار احیاء التراث العربی.
غفورزاده، زهرا. (1403). تحلیلی تطبیقی از اسباب تقریب و تفرقه در تفسیر المیزان و المنار با تمرکز بر آیه213 سوره بقره. استاد راهنما: حمزه علی بهرامی. پایان‌نامۀ ارشد.
فضل‌الله، سید محمدحسین. (1419ق). من وحی القرآن. (ج1، 3). بیروت: دار المَلاک للنشر.
فلاح‎زاده، محمدهادی؛ علی اکبری، راضیه. (1393). بررسی مبانی معرفتی وحدت امت اسلامی در آیات و روایات. مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. قابل دسترس در:
https://www.taghrib.org/fa/article/print/666
کاشف الغطاء، محمدحسین. (1428). اصل الشیعه و اصولها. قم: انتشارات آل البیت(ع).
کلینی، محمّد بن یعقوب. (1401ق). الکافی. (ج2-3). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
متقی هندی، علی بن حسام الدین. (1409ق). کنز العمال. بیروت: موسسه الرساله.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار. (ج32). بیروت: دارالاحیاء تراث‎العربی.
مدنی، سید ابوطالب. (1397). اندیشه‌های تقریبی شیخ طوسی در تفسیر تبیان. استاد راهنما: محمدمحمدی مظفر. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه ادیان.
مغنیه، محمدجواد. (1424ق). التفسیر الکاشف. (ج1، 3). بیروت: دارالکتاب الاسلامی.
مغنیه، محمدجواد. (1425ق). تفسیر المبین. قم: دارالکتب العلمیه.
موسوی‌رنانی، فاطمه سادات. (1395). تحلیل مبانی تقریب بین ادیان ابراهیمی با تکیه بر روایات شیعه امامیه. استاد راهنما: حامد پوررستمی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه پردیس.
مهریزی، مهدی؛ قنبری، محمد. (1396). اندیشه‌های تقریبی ابوالفتوح. قم: نشر علم.
نطقی‌مقدم، سیده‌ سمانه. (1395). رویکردهای تقریبی علمای شیعه در سده اخیر. استاد راهنما: حمیدرضا شریعتمداری. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه ادیان.
واعظ‎زاده ‎خراسانی، محمد. (1374). ندای وحدت. تهران: مجمع‎ جهانی‎ تقریب‎ مذاهب.