مراحل سه‌گانه سقوط انسان از منظر قرآن و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد، گروه علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران

10.22081/jqss.2026.72461.1391

چکیده

آدم و فرزندان او به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از جماد آفریده شده‌اند. آفرینش آدم سیر صعودی داشته و پس از مرتبه جمادی که خاک بوده، به مرتبه نباتی و رشد رسیده و سپس دارای حیات حیوانی و حرکت و احساس شده و در آخر با اعطای روح، به مرتبه انسانی و خلیفه‌‌الهی رسیده است. فرزندان آدم پس از ورود به دنیا، با استفاده از مقام‌های ذاتی می‌توانند به سمت کمال برتر، مانند مقام متقین و رضوان الهی و در نهایت مقام انسان کامل روی آورند؛ ولی اگر در جهت خلاف هدف آفرینش حرکت کنند، سیر نزولی ایشان آغاز می‌شود. این تحقیق با روش نظری و کتابخانه‌ای و رویکردی توصیفی – تطبیقی، به بررسی مراحل سقوط انسان از مقام انسانیت پرداخته و با بررسی آیات و روایات به این نتایج رهیاب شده است که سقوط انسان در سه مرحله صورت می‌گیرد؛ اولین مرحله، سقوط به مرتبه حیوانی است؛ دومین مرحله، سقوط به مرتبه نباتی؛ و سومین مرحله، سقوط به مرتبه جمادی است. هرچند این سقوط، باطنی و معنوی بوده و با چشم ظاهر قابل مشاهده نیست، ولی در روز حشر به‌‌صورت تجسم اعمال، برای همگان قابل مشاهده خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. (ج13،7،6،3،1؛ چاپ سوم). بیروت: دارالفکر دار صادر.
حمزه، محمد. (1401). عوامل سقوط انسان از مقام خلیفه الهی از دیدگاه قرآن. تبریز: عاصم.
خمینی، سید روح‌الله. (بی‌‌تا). تجسم اعمال. قابل دسترس در:        https://fa.wiki.khomeini.ir/wiki
صانعی، سید مهدی. (1379). نقش الگوسازی در رشد و سقوط انسان. مطالعات اسلامی، شماره 47-48،
صص. 7-24.
عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه. (1415ق). تفسیر نور الثقلین. (ج5؛ چاپ چهارم). قم: اسماعیلیان.
فراهیدی، خلیل‌بن‌ احمد. (1409ق)، العین. قم: انتشارات هجرت.
محمدی، خداداد. (1393). صعود و سقوط انسان از منظر قرآن کریم. استاد راهنما: مینا شمخی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده الهیات، دانشگاه شهید چمران اهواز.